Hiện nay đang vào mùa nắng nóng, tại Phòng khám của các bệnh viện và các Trung tâm y tế huyện, thành phố đều ghi nhận số ca bệnh nhân bị chó cắn tăng hơn cùng kỳ năm 2017. Chỉ tính riêng tháng 4/2018, Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh đã tiếp nhận gần 200 người đến tiêm phòng bệnh do bị chó, mèo cắn với hơn 500 liều vắc xin phòng bệnh dại.

Bác sĩ CKI Nguyễn Văn Đồng – Phó trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm và vắc xin sinh phẩm – Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh cho biết: “Bệnh dại là bệnh nhiễm virus dại và viêm não tủy cấp tính do virus dại gây lên. Đây là bệnh không có thuốc điều trị đặc hiệu mà chỉ có thể phòng bệnh bằng cách tiêm phòng vắc xin dại sớm đúng và đủ liều, một số trường hợp tiêm vắc xin dại và tiêm kết hợp với  huyết thanh kháng dại, nếu để đến khi bệnh nhân lên cơn dại thì tỷ lệ tử vong là 100%”.

Nguyên nhân dẫn đến mắc bệnh dại ở người.

Đa số bệnh dại ở người là do chó cắn, tuy nhiên cũng có một số ít là do mèo và các loại động vật ăn thịt khác cắn. Bệnh dại gây ra do khỉ và chuột là rất hiếm. Ngựa, lừa, trâu, bò cũng có thể bị bệnh dại và lây cho người khi chúng tấn công hoặc đôi khi chỉ là tiếp xúc, chăm sóc mà vô tình nước bọt của chúng dính vào những vết thương trên cơ thể người.

Đường lây: Virus dại chủ yếu được lây truyền từ nước bọt của các loài động vật bị dại sang người thông qua vết cắn hoặc vết trầy xước; cũng có thể vật nuôi liếm vào vết thương, hoặc những chỗ da bị trầy xước…

Sau khi xâm nhập vào cơ thể người, virus dại nhân lên và hướng tới hệ thần kinh trung ương. Virus di chuyển dọc theo các dây thần kinh tiến tới tủy sống và não phá hủy mô thần kinh, gây nên những kích động ở người bệnh. Bệnh dại có thể gặp ở tất cả động vật có vú. Bệnh lây truyền chủ yếu do các chất tiết bị nhiễm, thường do vết cắn, vết liếm của động vật mắc bệnh dại.

Biểu hiện khi người bị bệnh dại:

Diễn biến từ khi bị chó dại cắn thường có 2 thời kỳ:

Thời kỳ đầu: Khoảng 1-4 ngày, biểu hiện sốt, đau đầu, mất ngủ, có cảm giác ngứa, kiến bò chỗ vết cắn; lo âu, căng thẳng.

Thời kỳ toàn phát: Lúc này người bệnh đau nhức đầu nhiều, buồn nôn, chóng mặt, lo âu cực độ, trạng thái kích thích và tăng cảm giác biểu hiện là sợ nước, sợ gió, loạn thần kinh thực vật như giãn đồng tử, tăng tiết nước bọt, nước mắt, vã mồ hôi, hạ huyết áp…

Người bệnh thường tử vong trong vòng vài ngày sau khi lên cơn dại. Ở giai đoạn này, người bệnh chỉ thoáng nhìn thấy hình ảnh nước đã có thể gây co thắt ở cổ và họng.

Vùng bị cắn – vết thương ở đầu và cổ, bộ phận sinh dục, cũng như những vết thương ở các khu vực đầu mút thần kinh như ngón tay, thường có thời gian ủ bệnh ngắn hơn do khoảng cách gần hơn cho virus xâm nhập vào mô thần kinh. Đối với trẻ em, thường bị cắn ở mặt nên thời kỳ ủ bệnh ngắn và diễn biến nhanh chóng, tử vong chỉ sau 2-3 ngày.

Bác sĩ Nguyễn Văn Đồng hướng dẫn xử lý vết cắn khi bị động vật cắn: Vết thương cần được rửa ngay với xà phòng đặc và dưới vòi nước chảy liên tục trong thời gian khoảng 10-15 phút. Nếu không có xà phòng, có thể rửa ngay vết thương bằng nước sạch dưới vòi nước chảy liên tục 15 phút. Đây là phương pháp sơ cứu hiệu quả nhất để chống lại bệnh dại. Đưa ngay người bệnh đến cơ sở y tế để điều trị càng sớm càng tốt và phải tuân thủ theo hướng dẫn của thầy thuốc.

Những điều không nên làm: Khi rửa không làm dập, nát thêm vết thương hoặc tổn thương rộng hơn; tránh sử dụng các chất kích thích bôi vào vết thương như ớt bột, nước ép hoặc nhựa cây, axit hoặc kiềm; không băng bó, đắp thuốc kín vết thương; nghiêm cấm việc giết mổ đối với động vật bị dại hoặc nghi dại.

Bệnh dại khi đã lên cơn đều dẫn đến tử vong, tuyệt đối không chữa bằng thuốc nam. Do vậy, khi bị chó cắn người bệnh cần đến cơ sở y tế để được hướng dẫn cụ thể. Việc theo dõi sát con chó (mèo) đã cắn là rất cần thiết. Nếu chó đi mất hoặc bị ốm, bị chết, bị giết thịt, bị bán… thì báo ngay cho cán bộ y tế biết để thay đổi cách xử trí cho người bệnh phù hợp hơn.

Phòng bệnh:

Biện pháp duy nhất để cứu chữa những người bị súc vật dại cắn hoặc tiếp xúc với virus dại là phải tiêm vắc-xin dại và huyết thanh kháng dại càng sớm thì càng hiệu quả cao. Khi bị chó mèo cắn phải nhốt con vật lại theo dõi trong vòng 10 ngày, không được giết thịt, cho đi hoặc bán cho người khác, xem diễn biến bệnh của con vật sau khi cắn người để có phác đồ tiêm phòng bệnh cho đúng.

Hạn chế nuôi chó, mèo; chó nuôi phải xích, nhốt, khi ra ngoài đường phải đeo rọ mõm.

Tiêm phòng dại cho chó, mèo nuôi.

Không để chó chạy rông. Không  nặn vết thương (lấy nọc độc), không dán bất kỳ cao gì nên vết thương.

Không nên đùa nghịch. Chọc phá các con vật nuôi, nhất là đối với trẻ em.

Khi bị xúc vật cắn phải đến ngay cơ sở Y tế để được khám, tư vẫn và điều trị kịp thời.

                                                                                  Bài, ảnh: Đỗ Huế