Hen phế quản (HPQ) thường gặp vào mùa đông – xuân, là một bệnh thuộc hệ hô hấp, được đặc trưng bởi sự tắc nghẽn đường thở có hồi phục, viêm mãn tính và tăng tính đáp ứng của đường thở đối với nhiều kích thích khác nhau.

Hen phế quản còn gọi là suyễn, gặp với tỷ lệ cao trong các bệnh lý đường hô hấp và có xu hướng càng tăng ở hầu hết các nước. Theo số liệu của Tổ chức Kiểm soát hen toàn cầu, do hiện tượng ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng, tần suất bệnh hen đang tăng nhanh, trên thế giới hiện có 300 triệu người mắc bệnh hen và 250.000 trường hợp tử vong mỗi năm. Ở Việt Nam, ước tính có 4 triệu người mắc bệnh hen (5% dân số) và số người mắc bệnh hen vẫn tiếp tục tăng lên hàng năm.  Theo Bộ y tế, 85% tử vong do hen có thể tránh được nếu phát hiện sớm, điều trị đúng và kịp thời.

Biểu hiện để nhận biết bệnh hen:

Các triệu chứng cơ bản nhất: Khò khè, khó thở, ho, có cảm giác nặng ngực, bó ngực lại.

Các triệu chứng lại lặp đi lặp lại nhiều lần, thường xảy ra vào nửa đêm và sáng. Khi có các hiện tượng như trên cần đi khám và chẩn đoán bệnh hen.

Theo nghiên cứu của tổ chức Kiểm soát hen toàn cầu: chỉ khoảng 1% người dân mắc bệnh hen ở Việt Nam kiểm soát được bệnh hen. Để kiểm soát được bệnh hen, người bệnh cần hiểu rõ về bệnh của mình, biết cách sử dụng thuốc hiệu quả, môi trường sống cần trong sạch.

Những điều cần biết khi sử dụng thuốc điều trị hen phế quản:

- Thuốc điều trị cắt cơn hen:

          + Đưa thẳng vào đường hô hấp ở dạng khí dung: Đây là dạng hít qua miệng đi thẳng vào đường hô hấp, phương pháp này giúp thuốc phát huy được hiệu quả nhanh nên phù hợp với cắt cơn, giảm được tác dụng không mong muốn nhờ giảm được lượng thuốc vào vòng tuần hoàn so với đường uống và tiêm.

 Bình xịt định liều việc sử dụng khá phức tạp, nếu sử dụng không đúng kỹ thuật, thuốc sẽ không phát huy được hiệu quả, vì vậy người bệnh cần được hướng dẫn cận thận cách dùng bình xịt.

 Một số dạng xịt khác không phải khí mà là bột khô, nhược điểm loại này là hay gây ho khi hít phải bột.

 Khi sử dụng loại aerosol , phải chú ý liều lượng cho mỗi lần xịt thuốc vì sử dụng liều quá cao sẽ gây nguy hiểm đối với bệnh nhân. Nếu với liều thông thường bệnh nhân sử dụng không hiệu quả, cần khám lại để được tư vấn của bác sỹ, không lên tự ý tăng liều.

           + Đường uống: Thuốc đường uống dùng đơn giản, tuy thời gian bắt đầu phát huy tác dụng của thuốc châm hơn, nhưng tác dụng kéo dài hơn dạng khí dung

          + Đường tiêm: Được sử dụng trong trường hợp bệnh nhân có cơn hen nặng, chỉ có thuốc giãn cơ trơn trực tiếp mới có hiệu quả và đường tiêm tĩnh mạch cho kết quả chắc chắn hơn.

- Thuốc dự phòng: Có 2 nhóm thuốc thường dùng để dự phòng:

          + Các corticosteroid: Đây là nhóm thuốc chủ lực trong điều trị hen, giúp làm giảm viêm, giảm kích thích của khí phế quản, do đó giảm được số cơn hen, giảm được các tổn thương viêm do hen gây ra.

          + Cromoglycat Natri: Là thuốc dùng để dự phòng hen thay thế corticoid, đặc biệt có hiệu quả trong phòng cơn hen do gắng sức.

          Cách phòng bệnh:

          + Mục tiêu điều trị của bệnh nhân hen hiện nay là kiểm soát được bệnh hen. Bệnh nhân có các biểu hiện và các hoạt động thể chất gần như người bình thường.

          + Cần sử dụng thuốc đúng: Đúng thuốc, đúng cách, đúng thời gian. Phân biệt được thuốc cắt cơn và thuốc dự phòng hen suyễn.

          + Bệnh nhân cần tự theo dõi được tình trạng hen suyễn qua các triệu chứng, nhận ra được các cơn hen suyễn cấp.

          + Tập thể dục rất tốt cho sức khỏe, đối với người bị hen, nên chơi các môn thể thao phù hợp như: đi bộ, đạp xe đạp, bơi, khí công, thể dục nhịp điệu… Không nên tập các môn cần gắng sức quá nhiều như: Chạy, tennis, đá bóng… Phải có chế độ tập luyện thích hợp vào mùa đông vì khí hậu lạnh dễ khởi phát cơn hen. Trước khi tập, nên tham khảo ý kiến thầy thuốc để lựa chọn môn thể dục phù hợp và được tư vấn thêm.

          + Để tránh lên cơn hen khi đang tập thể dục, nên lựa chọn loại hình tập luyện phù hợp, uống đủ nước để tránh mất nước, khởi động ít nhất 5 phút trước khi tập luyện, tập với nhịp độ vừa phải. Trước khi tập 20 phút, có thể dự phòng bằng thuốc cắt cơn.

          + Môi trường xung quanh cần thoáng khí, sạch sẽ. Cần vệ sinh nhà cửa, chăn màn, quần áo… thường xuyên.

          + Hạn chế tiếp xúc với các tác nhân có thể làm bệnh nhân len cơn hen như: khói thuốc lá, rượu bia, vật nuôi, khói bụi….

Bài: Thúy Hạnh